Sự phức tạp & mâu thuẫn trong kiến trúc

/
20 Tháng Bảy, 2018

Khoảng đầu những năm 1960, khi kiến trúc Hiện đại lâm vào bế tắc cả trong lý luận lẫn thực hành, thì giới kiến trúc đứng trước yêu cầu phải tìm cằo mình một “lối đi” mới thích hdp với đòi hỏi của xã hội đương đại. Trong bối cảnh đó, cuốn sách Complexity & Contradiction In Architecture của một trúc sư người Mỹ gốc Ý tên là Robert Venturi đã tạo nên một sự kiện quan trọng nhất ở vào thời điểm nhạy cảm này của kiến trúc thế giới nói chung và sự phát triển của trào lưu kiến trúc Hậu Hiện đại nói riêng. Cuốn sách này được ông công bố lần đầu tiên vào năm 1966, trong đó nêu lên những cách nhìn mới về kiến trúc, về những yếu tô” của kiến trúc mà trào lưu kiến trúc Hiện đại chủ nghĩa đã bỏ qua, đặc biệt là những khía cạnh có tính nhân văn và gần gũi với đời sông của kiến trúc như tính phức tạp và sự mâu thuẫn – một thuộc tính vốn có của nó. Khiếm khuyết này có thể được giải thích bởi sự hạn hẹp của hệ thông các giáo lý khô cứng và xa rời đời sống của kiên trức Hiện đại, mà có lẽ chủ nghĩa Duy lý là nguồn cội tư tưởng quan trọng nhất. Cuốn sách mỏng này đã nhanh chóng trở thành một sự kiện có tiếng vang mạnh mẽ, theo đánh giá của nhà lý luận phê bình kiến trức Vincent Scully, thì đây “là một cuốn sách quan trọng nhất trong ngành kiến trúc kể từ sau cuốn Vers une Architecture của Le Corbusier năm 1923”. Thậm chí còn so sánh vai trò của Venturi tương tự như Le Corbusier, là người chiếm giữ “vị trí hàng đầu” vì cho rằng “những quan điểm của ông thể hiện trong thực tế ngang bằng với những quan điểm của Le Corbusier,.. “.                           

>>>>> Xem thêm: TRÀO LƯU KIẾN TRÚC HẬU HIỆN ĐẠI VÀ CÁC QUAN ĐlỂM

Thật vậy, tác giả cuôn sách đã đem lại cho người đọc một cái nhìn thật sự mới mẻ về chính những điều tưởng như tầm thường, nhỏ nhặt trong Kiến trúc, một lĩnh vực mà người ta tưỏng chừng đã được phân tích và mổ xẻ đến tận “chân tơ kẽ tóc” qua lập luận về Tam nguyên của kiến trúc kể từ Vitruvius cho đến Le Corbusier.

Đưa các mục tiêu phê bình của mình là các công trình kiến trúc ra để so sánh, ông cho rằng làm như thế việc phê bình sẽ “ tạo nên được nhiều sự sống động hơn”, mặc dù “những sự so sánh này bao gồm một vài công trình không đẹp mà cũng không vĩ đại”. Các ví dụ được chọn iựa đã phản ánh sự chú ý đặc biệt của ông đối với một số’ phong cách kiến trúc như Mannerism, Baroque và đặc biệt là Roccoco, vì “ở đó các kiến trúc sư nhận được nhiều hơn sự lựa chọn”, có lẽ điều này là hết sức cần thiết khi mà kiến trác thực ra là một vật thể có tính bao trùm {overall). Õng nói: “ Như là một nghệ sĩ tôi viết một cách thẳng thắn về những cái tôi thích thú trong kiến trúc: sự phức tạp và mâu thuẫn”. Bởi vì ông cho rằng: uDau sao, cuốn sách này là một sự phân tích cái mà dường như đối với tôi là sự

thật trong kiến trúc, về những gì đối với tôi được coi là sự thật trong kiến trúc hiện thời, hơn là một sự chống đối có tính chỉ trích đối với những gì được xem như lầm lỗi”.    ‘

Trong tác phẩm của mình, ông không nhằm vào một trào lưu hay một giai đoạn lịch sử cụ thê nào của kiên trúc mà là về kiên trúc nói chung, với sự phức tạp và mâu thuẫn vốn có của nó. Nội dung cuốn sách được tác giả trình bày với dụng ý từng bước khẳng định tính đúng đắn trong luận thuyết của mình, theo chúng tôi đáng chú ý là mấy chủ đề sau:

>>>>> Xem thêm: Bảng giá chụp ảnh nhà cao tầng.

 Trong phần mỏ đầu cuốn sách với tiêu đề “Một cái nhìn mối về kiến trúc ông tuy một cách gian dị nhưng kiên quyêt: “Tôi thích sự phức tạp và mâu thuẫn trong kiến trúc”. Bởi vì đó là một sự “phức tạp và mâu thuẫn, dựa trên cơ sở sự phong phú và tối nghĩa, mập mờ “ mà kinh nghiệm của nhân loại đã cho thây rằng nó đã được chấp nhận trong nhiều lĩnh vực như: nghệ thuật toán học thi ca, hội họa,… ngoại trừ trong kiến trúc Hiện đại. Ông tiếp tục khẳng định: “ Tôi khong thích sự mạch lạc hoặc vỗ đoán của thứ kiên trúc kém cỏi hoặc né tránh sự rắc rối của một phong cách (tỏ ra) “khắc thưởng” hoặc biểu hiện chủ nghĩa.

Cuối cùng ông bác bỏ phát biểu nổi tiếng của Mies Van Der Rohe: “ít tức là nhiêu’ băng cách nhại lại: “Nhiều thì không phải là ít“ (more is not less).

  • . Đề cập đến sự phức tạp và mâu thuẫn trong kiến trúc thông qua việc so sánh tính chất đơn giản hóa của kiến trúc Hiện đại với tính “cầu kỳ” của công trình kiến trúc trong quá khứ, ông đi đến kết luận:
  • Kiên trúc Hiện đại hướng tới sự loại trừ (eliminatory) để mong đạt được sự đơn giản hoá cho hình tượng kiến trúc – trong nỗ lực đó họ đã cố gắng loại bỏ những yếu tố “không rõ ràng”, “mập mờ”,… mà thật ra là thực thi cái chủ thuyết ngược đời của Mies: “ít tức là nhiều”.
  • Sự đơn giản hoá “quá trắng trợn” sẽ dẫn đến một sự nhàm chán thực sự chứ không phải là một sự phong phú. Ông khẳng định chỉ có sự đơn giản hoá hợp lý, có tính mỹ học và sâu sắc mới có thể làm cho kiến trúc thực sự phong phú và đó là tính đơn giản mà mọi nghệ sĩ đều “khao khát”.

>>>>> Xem thêm: Bảng giá chụp ảnh khách sạn, nhà hàng

  1. Thông qua cách diễn giải, phân tích tinh tế và độc đáo của ông cho thấy kiến trúc là một thực thể chứa đựng trong nó nhiều hiện tượng mâu thuẫn và phức tạp, chứ không phải là mội thực thể “thuần khiết” như các ỉý thuvếí gia Hiện đại chủ nghĩa ỉâm tưởng, bởi chính những công trình của họ cũng không thể thực hiện nổi tính thuần khiết như mong muôn. Qua hàng ỉoạt dẫn chứng các khía cạnh biểu thị khác nhau trong công trình Viỉỉa Savoye của Le Corbusier, cái nghịch ỉý về một thứ kiên trúc “thuân khiêí” đã tự nó bộc ỉộ, bởi đơn giản đó là điều không thể thực hiện được cho dù nó là sản phẩm của chính người đại diện lớn nhất của kiến trúc Hiện đại.
  2. Kiên trúc không phải là một thực thể giản đơn với một vài chức năng nhất định, mà còn là một phức hợp bao gồm nhiều yếu tổ’ khác nữa. Đáng chú ý là sự chồng chất hay sự hỗn dung nhiều phong cách nghệ thuật và văn hóa trên cùng một tác phẩm kiến trúc, tạo nên’một thực thể mơ hồ, phức tạp và nhiều mâu thuẫn, nhưng điều đó đôi khi lại làm tăng tính phong phú, hấp dẫn cho tác phẩm.
  3. Sự phức, tạp và mâu thuẫn trong kiến trúc mà R. Venturi diễn đạt thông qua cụm từ “vừa là – vừa là” (both – and) hoàn toàn gần gũi với phương cách biểu hiện của Kiến trúc Hậu Hiện đại, đặc biệt là những kiến trúc kiểu con vịt”.