Học tập Las Vegas

Đây là một cuốn sách chủ yêu bàn về đặc tính của kiến trúc như là một hệ thống hiểu tượng (symbolic system). Thực ra thì tên đầy đủ của cuốn sách trong lan in lại năm 1994 là Learning from Las Vegas: the Forgotten Symbolism of Architectural form , tạm dịch là: “Bài học từ Las Vegas: sự quên lãng biểu tượng của hình thức kiến trúc”. Tựa đề này cho thây sự nhân mạnh của tác giả đến tính biêu trưng (symbolic ), vốn là một đặc trưng quan trọng trong các hình thức biểu hiện của kiến ữức quá khứ và việc mong muốn khôi phục chúng (tính biểu trưng) trong các hình thức của kiến trác thời kỳ Hậu Hiện đại.

 

Qua những dẫn chứng từ các kiểu thức kiến trúc cổ điển phương Tây, mà Hy Lạp – La Mã là cái nôi (và cũng là của nền văn hóa Mỹ cận hiện đại), cho đến những bảng hiệu trang trí (decorated shed) vốn chịu ảnh hưởng từ trào lưu.Pop Art, tác giả muốn chỉ rõ sự khác nhau trong cách biểu hiện của kiến trúc theo trào lưu Hiện đại (Modern movement) ở một bên và cách biểu hiện của kiến trúc theo trào lưu Hậu Hiện đại (Post – Modern movement) ở một bên. Qua đó, ông muôn chứng minh rằng: ngôn ngữ của Mến trúc thời kỳ Hậu Hiện đại (mà kiến trúc ở Las Vegas là một dẫn chứng) tuy giản dị, “tầm thường”, nhưng rất gần gũi với đại đa số dân chúng, là lổp người ít được đào tạo theo kiểu cách học viện. Nó dễ dàng được họ chấp nhận, bởi vì nó quen thuộc, dễ hiểu, vì nó mang những mã (ký) hiệu (codes) thuộc về hệ thông các biểu tượng của nền văn hóa và truyền thống phương Tây, đó là những cái đã ăn sâu vào tiềm thức của họ.

Ngược lại, kiến trúc thời kỳ Hiện đại tuy rất tao nhã, sang trọng và đẹp đẽ (do chứa đây tính chất khôn ngoan, sắc sảo của lý trí), ngôn ngữ diễn đạt của nó đúng với những “chuẩn mực chính thông”, nhưng lại rất xa ỉạ với đông đảo quần chúng. Nó có thể rât khó được họ chấp nhận, do thiếu tính gần gũi và khó hiểu, những mã (ký) hiệu (codes) của nó tạo nên một thứ ngôn ngữ đầy tính trừu tượng của thời đại cơ khí và dường như chưa đủ thời gian đi vào tâm thức của đa số quần chúng.

 

Ông đã phát hiện, ra rằng những bảng hiệu, đèn chớp quảng cáo,… có vai trò quan trọng như thế nào, thậm chí còn lân át cả cái vật thể “kiến trúc” như những gì đã thấy ở Las Vegas. Điều đó đã cho thấy khả năng phát triển một loại Mến trúc mới: vẻ ngoài tách rời nội dung bên trong, tìm được ngôn ngữ giao tiếp với quần chúng tốt hơn, chú ý khả năng trang trí, mang tính cách của sự trình diễn sân khâu,… Từ đó ông đưa ra những ý niệm về kiến trúc “bao trùm” (inclusive) & “bảng hiệu trang trí’ (decorated shed) như ỉà những phương cách biểu hiện chủ yếu của kiến trúc ở Las Vegas.

Tiêng vang và giá trị của quyển sách này không chỉ vì tác giả của nó là một Mến trúc sư danh tiếng của trào Kiến trúc Hậu Hiện đại, mà do vấn đề nó đặt ra phản ánh nhu câu của thời đại mới (thời đại thông tin), trong đó con người đang đứng trước nguy cơ bị ỉân át bởi vật chât và kỹ thuật, mối quan hệ giao tiếp giữa con người (những chủ thể văn hóa) với môi trường xung quanh đang có nhiều nguy cơ giảm sút. Nó khiến cho con người lạc lõng và mất phương hướng ngay trong chính cái khôi bê tông, thép, kính mà họ đã dựng nên.

 

Tóm lại, nhu cầu trở về với những giá trị văn hóa truyền thống (tâm linh) của dân tộc, thông qua những biểu tượng trong kiến trúc, là một cách đặt vân đề đúng đắn của trào lưu Hậu Hiện đại. Nó thật sự là một bài học lớn, một kinh nghiệm quý mà chúng ta có thể rút ra được từ quyển sách này.

Các lý thuyết của Venturi đã được những người khác tiếp tục, vào những năm 1970 nó nâng lên thành Mến trúc “trang trí bề mặt” (superficial decorative), dàn.trận các hình thức trích dẫn từ những phong cách lịch sử, hoặc đặc tính địa phương.